Distress call

IMG_20160411_211247

It isn’t new for me to be called for a medical emergency. We are trained to stay calm and follow protocols in case of an emergency. One becomes immune to the adrenaline rush and the sense of indifference grows with time. You need a brilliant  friend or a colleague to ignite the excitement , make an interesting diagnosis and feel the kick ! I missed my dear friend at yesterday’s event.
It was dark and drizzling with a chilly wind. I had wrapped myself in the jacket and was walking towards the hospital for a  night shift. I was lost in my mundane thoughts when just a few meters outside my apartment I heard someone talking loudly. The language was foreign and the lady sounded distressed. She was accompanied by another lady in Hijab who looked confused. A gentleman came out from their home, said something and ran inside again. This was unusual hustle for our sleepy neighborhood. I slowed down to get a better look of what was happening. The lady in distress waved to me  and called for help. “There’s a man in ma car”. She pointed at the front seat of a car parked there and knocked on the window. I could see a bald person slumped in the front seat of the car. He looked lifeless from a distance. I rushed towards the car. “What happened?” I asked her. “There is a man in my car.” She repeated. “I don’t know what is he doing in my car!”  I had a better view of him now. He was slumped in the seat and wasn’t responding to any sounds we made by shouting or knocking. He was breathing . His respiratory rate was normal and he wasn’t too pale as I had imagined from a distance. There wasn’t any obvious injury or blood. He was very much alive but his unresponsiveness was worrisome. ” Have you called 999?” I asked the lady. “I am already calling them” she pointed to her phone. She was urging to the person on other end to send some help and was getting a bit frustrated while answering more and more questions. I suggested that we needed urgent medical help too. The lady requested for police and ambulance while I inspected the man in the car from outside. He had tattoos visible all over his exposed skin. There was an ECG lead stuck on his wrist. The drawer was open and documents  spilled on his lap. He had  some papers in his fist. His clothes were untidy. His looks were of someone not to be messed with. Some of the things were easy to deduce. It was obvious that he had escaped from the hospital hastily without removing ECG leads. This  meant that he might have had a medical condition. Likely a heart condition and might have suffered from it in the car seat and collapsed! His looks and the fact that he was in someone else’s car suggested crooked intentions.  He could simply be an addict who was being investigated in the hospital, escaped and enjoyed dose of his favorite drug or alcohol in the car seat   which had claimed its effect. I asked if the car door was open. The lady said that she was too scared to check it. It was a valid fear. As the man was in someone else’s car, he must have forced in or was an opportunist. He could have a weapon. He could be more dangerous if he was  under influence of drugs or alcohol. I decided not to try opening the door. He was breathing and didn’t need CPR. I couldn’t do anything more without equipments and medicines until the paramedics arrive. The lady was really scared. The 999 had assured her that police was on the way but she was very anxious. I assured her that the man was alive and  had probably forced entry  into the car and slept there due to excess alcohol. The police and paramedics would sort him out. “You don’t need to worry. I will stay till the police come.” I reassured her. She calmed down a bit. Within a few minutes, the police  arrived followed by the ambulance. We narrated the story briefly. The Officer opened the door. The person inside the car was still unresponsive. He woke up as he was being handcuffed by the police officer. He  didn’t resist much other than shouting the F word a couple of times. The paramedics quickly had a look at him before stating that he looked fine. I left the scene thanking the police officer and the paramedics. They would sort him out but I would  have to wait until I get the full details of the story from them. I have developed a dislike for such waiting since I started  working with Sherlock. I wonder what he would have inferred! I miss his deduction skills.  Let me call him and see.

छातीची पट्टी

IMG_20160402_174920

मराठीत ईसीजी ला काय म्हणायचं? अगदी शास्त्रीय भाषांतर म्हणजे “हृदयाचा विद्युत आलेख” वगैरे काहीतरी किचकट होईल. म्हणून सर्वसामान्यांना कळावं म्हणून “छातीची पट्टी”. सिनेमा ,टीव्ही किंवा चित्रात हमखास चुकीचा दाखवला जाणारा हा आलेख आहे. “फ्लॅट लाईन झाली म्हणजे संपलं!” हे मात्र खरं आहे! तेवढं दाखवायला चित्रपटात ईसीजी पुरेसा असतो. पण ह्यापेक्षा जास्त सर्वसामान्य जनतेला कळणं कठीण असतं. ईसीजी मधील बारकावे ओळखणे आणि त्यावरून निदान करणे हे फक्त तज्ञ डॉक्टरांना शक्य असतं. अश्या वेळी ईसीजी ही सामान्यांसाठी गूढ बनून राहतो. ईसीजी विषयी लोकांना म्हणूनच कुतुहलही वाटतं. माझे डॉक्टर नसलेले बरेच मित्र मला नेहमी ईसीजी विषयी विचारत असतात. त्यामुळे आज ईसीजी ची संकल्पना सोप्या भाषेत सांगावीशी वाटते आहे.

ईसीजी म्हणजे आपल्या हृदयात सुरु असलेल्या विद्युत प्रवाहाचा आलेख. हृदय हे एक अद्भुत इंजिन आहे. हृदयातील पेशी विद्युतप्रवाह तयार करतात आणि वाहून पण नेतात. हाच विद्युतप्रवाह छातीवर आणि हातापयांवर इलेक्टरोड किंवा वायर लाऊन मोजला जातो आणि त्याचा आलेख काढल्या जातो. हा आलेख बघून हृदयात विद्युतप्रवाह कसा सुरु आहे हे कळते. त्यावरून हृदयाचे काम कसे सुरु आहे ह्याचा अंदाज लावता येतो. त्यामुळे हृदयाच्या तपासणी मध्ये जास्त माहिती मिळून निदान आणि उपचारात मदत होते. कुठलाही शारीरिक त्रास किंवा दुष्परिणाम नसलेली ही वैद्यकीय चाचणी महत्वाची निदाने करून जाते.

आपल्याला रुग्णालयात दोन प्रकारचे ईसीजी साधारणतः दिसतात. पहिला म्हणजे कागदावर छापलेला. आधी हा छापलेला ईसीजी लांब पट्टीवर छापून यायचा . आजकाल ए4 साईज वर छापून येतो. ह्या ईसीजी मध्ये 12 लीड्स किंवा 12 वेगवेगळे आलेख असतात. म्हणून ह्याला 12 लीड ईसीजी म्हणतात. ह्या 12 लीड वेगवेगळ्या दृष्टीकोनातून हृदयाचा आलेख काढतात. त्यामुळे हृदयाच्या वेगवेगळ्या भागांची माहिती मिळते. ह्या प्रकारचा ईसीजी निदानासाठी उत्तम असतो. दुसऱ्या प्रकारचा ईसीजी म्हणजे मॉनिटर वर सतत दिसणारा ईसीजी. रुग्ण भरती असला की त्याच्या हृदयाच्या गतीवर डोळा ठेवण्यासाठी असा मॉनिटर वापरतात. हृदयाचे ठोके खूप मंद झाले किंवा खूप वेगात झाले तर कळावे म्हणून अशा इसीजीचा वापर होतो. ह्यात साधारणतः एकाच लीड चा वापर पुरेसा असतो. अशा मॉनिटर वर ईसीजी सोबतच रक्तदाब(बीपी), श्वासाचा दर आणि रक्तातील ऑक्सिजन प्रमाण हे सुद्धा दिसतात.

छातीत दुखल्यावर ईसीजी का काढतात?
छातीत दुखण्याची बरीच कारणे असू शकतात. त्यातील एक सगळ्यात महत्वाचे कारण म्हणजे हृदयविकार किंवा हार्ट अटॅक. हृदयाला रक्तपुरवठा कमी पडला तर हृदयाचे स्नायू दुखावतात. त्यामुळे छातीत दुखू लागते. अशा वेळी ईसीजी मध्ये सामान्य ईसीजी पेक्षा वेगळे असे काही ठराविक बदल दिसून येतात. पेशंट ची लक्षणे हृदयरोगाची असतील आणि ईसीजी मध्ये हृदयरोगाची चिन्हे असतील तर डॉक्टर लगेच महत्वाची पाऊले उचलून इलाज सुरु करतात. जर लक्षणे किंवा ईसीजी मधील बदल ह्यात काही शंका असेल तर ईसीजी पुन्हा करून बघणे किंवा ट्रोपोनिन नावाची रक्ताची तपासणी करणे असे काही आणखी मार्ग असतात. ईसीजी हा हृदविकाराच्या प्राथमिक तापसणीमधील एक अविभाज्य घटक आहे.
ह्याशिवाय फुफ्फुसात रक्ताची गाठ अडकणे (इंग्रजीमध्ये प्लमोनरी एम्बोलीसम) सारख्या आजारात सुद्धा छातीत दुखते. त्यातही ईसीजी मध्ये काही विशिष्ट बदल दिसून येतात. त्यामुळे हृद्यविकाराशिवाय इतर काही छातीत दुखण्याचा आजारांमध्ये ईसीजी मुळे निदान होण्यास मदत होते. जर पुन्हा पुन्हा केलेल्या ईसीजी मध्ये काही दोष आढळत नसेल तर हृदयविकार असण्याची शक्यता कमी होते. त्यामुळे छातीत दुखत असेल तर ईसीजी करणे आवश्यक असते.

छातीत दुखत नसेल तरीही डॉक्टर ईसीजी का काढतात?
एखादा रुग्ण गंभीर आजारी असेल तर छातीत दुखत नसतानाही त्याचा ईसीजी काढला जातो. कुठल्याही गंभीर आजारात हृदयावर परिणाम होऊ शकतो. गंभीर आजारात हृदय कसे काम करते आहे ह्यावर उपचाराचे बरेच निर्णय ठरतात. उपचारानंतर त्याचा कसा परिणाम झाला आहे हे कळण्यासाठी ईसीजीची मदत होऊ शकते. उदा: किडनी निकामी झाल्यास शरीरातील पोटॅशिअम खूप वाढू शकते. त्याचा हृदयावर परिणाम होऊन रुग्ण दगाऊ शकतो. अशा वेळी ईसीजी वर काही चिन्हे दिसतात. पोटॅशिअम नियंत्रणात आल्यावर ही चिन्हे जातात. अशाच प्रकारे हृदयरोगतील काही रुग्णांमध्ये छातीत दुखत नाही. फक्त दम लागतो. ईसीजी मुळे अशा पेशंट चे निदान करणे सोपे होते.
हृद्यविकाराशिवाय हृदयाचे इतरही बरच आजार असतात. ह्या सगळ्यात ईसीजी मुळे बरीच माहिती मिळून निदान होण्यास मदत होते. ह्यातील हृदयातील विद्युतप्रवाहाचे आजारही असतात. हृदयाची गती कमी किंवा जास्त होणारे आजार ओळखण्यासाठी ईसीजी अत्यावश्यक आहे.
ईसीजीच्या अशा विविध आजारातील निदानक्षमतेमुळे ईसीजीचा वापर सढळ झाला आहे. त्यामुळे फक्त छातीत दुखल्यावरच ईसीजी काढतात असे नाही.

ईसीजी नॉर्मल नसेल तर?
ईसीजी मधील काही दोष हे विशिष्ट प्रकारात बसणारे असतात. ज्यामुळे पेशण्टला कधी कधी काहीही त्रास होत नसतो. पण डॉक्टर त्यावर उपचार सुचवतात. उदाहरणार्थ स्ट्रोक किंवा अर्धांगवायू झालेल्या रुग्णाचा ईसीजी केला. त्यात असे आढळले की हृदयाची गती अनियमित आहे. पेशंट ला हृदयाची कुठलीही लक्षणे नव्हती पण हृदयाच्या अनियमित ठोक्यांमुळे स्ट्रोक झाला. अशावेळी डॉक्टर उपाय सुचवतात. काही दोष हे ठराविक प्रकारात बसणारे किंवा ठरीव आजाराशी संबंधित नसतात. अशा वेळी ईसीजी मधील या बदलांना दोष म्हणणे पण अतिशयोक्ती होऊ शकते. ईसीजी मधील हे बदल त्या व्यक्तीची ठेवण असू शकते. अशा वेळी खात्री झाल्यावर डॉक्टर अशा बदलांकडे दुर्लक्ष करतात. त्यामुळे ईसीजी हा नेहमी पेशंटची लक्षणे व तपासणी ह्यांच्या सोबत पडताळून बघावा लागतो. बरेचदा वरकरणी ऍबनॉर्मल दिसणारा ईसीजी त्या पेशंट साठी नॉर्मल असू शकतो. आणि वरकरणी साधे वाटणारे बदल त्या पेशंटसाठी गंभीर असू शकतात.

बरेचदा डॉक्टर जुना ईसीजी मागतात तो का?
वर सांगितल्या प्रमाणे प्रत्येकाची ईसीजी ची ठेवण थोडी वेगळी असू शकते. अशा वेळी ईसीजी आधीच्या इसीजीशी पडताळून बघितल्यास बदल नवीन आहेत का नेहमीच्या ठेवणीतला आहे हे बघता येते. काही बदल किंवा दोष हे जुन्या हृदविकारामुळे झालेले असू शकतात. ईसीजी मधील दोष बघून डॉक्टर हृयविकाराची तपासणी व उपचार सुरु करायचे का असा विचार सुरु करतात.अशा वेळी आधीचा ईसीजी बघून नवीन बदल नाही ना ही खात्री करता येते. ईसीजी मधील नवीन बदलांकडे विशेष लक्ष द्यावे लागते. जर बदल नवीन नसतील तर चिंता कमी होते. हेच हृदयाच्या गतीबद्दल सुद्धा होते. म्हणून आपला जुना ईसीजी डॉक्टरांकडे जाताना सोबत असल्यास बरीच मदत होते.

दोन डॉक्टरांचे एकाच ईसीजी बद्दल निदान वेगळे असू शकते का?
ईसीजी मधील काही दोष हे अगदी विशिष्ट व ठळक असतात. त्यांचे निदान हे फक्त ईसीजी वर करता येते. अशा निदानांमध्ये शक्यतोवर फरक आढळत नाही. पण ईसीजी मधील काही दोष हे निदान करण्यास कठीण असतात. त्यात पेशंट ची लक्षणे व तपासणी ह्यांच्याशी पडताळणी करावी लागते. अशावेळी डॉक्टरांच्या निदानांमध्ये / मतांमध्ये फरक पडू शकतो.

ईसीजी विषयी मला पेशंट किंवा मित्रांनी  विचारलेले नेहमीचे प्रश्न मी निवडले आहेत. तुम्हालाही काही प्रश्न असतील तर नक्की विचारा. लेख आवडला तर नक्की शेअर करा.