डेंगू विषयी मराठीत व्हिडीओ

डेंगू हा आजार समजून घ्या. डेंगू विषयी अवाजवी भीती टाळा. अधिक माहिती साठी डेंगू विषयी थोडेसे  व तापाबद्दल बरेच काही  हे लेख वाचा.

Effects and Adverse effects



The patient walked in to the casualty with her face drooping on the left side. Her appearance alarmed the medical officer who thought that it looked like she had suffered a Stroke, a medical emergency! The resident physician examined the patient and suspected that there could be something more to the story than meets the eye .  He wasn’t convinced about it being a  Stroke. He dug deeper into the history and to his relief , it wasn’t a Stroke. His clinical findings were consistent with the story narrated by the patient. A few days back, she had received an injection of Botox for reducing her wrinkles . The Physician concluded that her drooping face was an adverse effect of that injection. She was happy to know that it would get better over time. She wasn’t aware that there could be side effects of the Botox injection and  neither did she regret having had it. Adverse effects of a desired treatment are often neglected!

In clinical practice, we come across many patients who get kidney diseases due to inappropriate intake of pain killers. Some get into trouble due to unsupervised treatment with medicines like steroids. Many adverse effects of medicines can be easily avoided. One just needs to remember that medicines have various  effects on our bodies, many of which may not necessarily be desirable. If we know that there could be some undesirable effects then we can report them earlier, get them treated  even change the medicine if necessary. Let’s discuss a few things about the good effects and adverse effects of medicines.

Whenever we take a medication, it causes some effect on our body. Rather, we choose active ingredients from substances which have effect on our body, as medicine. We can grossly differentiate such effects as expected and unexpected effects. Expected effects can be further classified as desirable and undesirable effects.

Most of the expected effects are desirable , which are beneficial for us; while some are unwanted or undesirable. The beneficial effects help us to get relief from our conditions while unwanted effects are known as side effects.These side effects could be benign or could be severe. Sometimes desired effect in excess can be troublesome and we may consider it as an adverse effect. Let’s see some examples. If someone takes a  laxative for constipation, then he might get excessive loose motions. This effect is expected but would be unwanted . Another example would be weight gain with some of the anti-diabetic medicines. The weight gain is expected but unwanted. Such adverse effects are sometimes tolerable and doctors can involve the patient in deciding whether the medicine should be continued. Most of the medicines are used only when the possible benefits outweigh the risk of side effects.

On other hand, there is a range of adverse effects which are unexpected. These are the effects of medicine which might  occur in a particular individual. This could be due to an allergic reaction to the medicine or due to idiosyncrasies. Such adverse reactions do not occur in everyone. They are person specific. We can not give the  same medicine to that particular person as it can cause catastrophic reactions. In such cases, there should be a record of what kind of reaction occurred to what drug. This record should be with the patient during each consultation and hospital admission.

Some of the adverse effects occur in certain age groups. For example some medicines are safe in adults but can be harmful in young ones. Because of this, even if the child has similar symptoms to those of adults, we cannot give the same medicines to the child without confirming with the doctor. Medicines have different effects and adverse effects in the elderly. Many adverse effects are also more common in the older population. We also need to be more cautious about medication in pregnant and breast feeding ladies, as the medicines given to the mother can harm the baby.  Some side effects can occur due to interaction between two different medicines.

Your doctor will usually look into all these aspects and then prescribe your medicines. The doctor may also warn you  about the possible side effects and what to do if they occur. You should always ask about the side effects of the medicines prescribed by the doctor. You should also  read the instructions on the medicines. If there is any doubt about the instructions, you should get it cleared. Many medicines have information leaflets which can be very useful.

Despite these precautionary measures, some patients may suffer from side effects. As we discussed earlier, the medicines are given only when the benefits outweigh the risks.  For example, the antivenom treatment for a snake bite can cause a severe allergic reaction. But if it is not administered, then the snake venom can kill the person. So we have to accept the risk of adverse reaction in order to save life. However , if the situation is not life threatening, the patients can choose the treatment amongst the available options or can even refuse the treatment if the side effects are undesirable.

An irrational fear of the adverse effects is  also as equally dangerous as ignorance of  it. Some people reject essential and life saving medicines for fear of side effects, only to find out that not taking the medicine has harmed them more. Some people think that modern medicines (or Allopathy ) have very strong adverse effects and other medicines (like traditional medicine) are mild and have no side effects. Such thinking is simplistic and often wrong. In modern medicine, we have a system to keep a check on adverse events and to declare the medicine unsafe if necessary. So called “mild and safe” traditional /alternative medicines are not necessarily safe. One of my diabetic patients had an irrational fear of modern medicines in general. He started taking  some alternative medicine which did not cause any side effect but at the same time had no effect on his diabetes. He had to be admitted with complications of uncontrolled diabetes and was in serious trouble. He was treated in an intensive care unit and thankfully his life was saved. He was later started on modern medicine which he tolerated very well. His diabetes is now well controlled.

People tend to think that medicines with doses like 1000mg or 500 mg  are stronger and have more side effects than medicines with smaller doses in mg. This is not true either. Every medicine needs to be taken in a specific dose to have desired effect. For some medicines this dose could be in micrograms while for others it is in grams. A medicine with a  dose in micrograms can cause adverse events while some might be extremely safe even when taken in doses of grams.

Our tendency to generalize about medicines and side effects takes us nowhere. Know more about your medicines and stay safe!

Dr Renuka and Dr Vinayak Hingane



मराठी ही माझी पहिली भाषा. घरची अन शाळेतलीसुद्धा. माझं प्राथमिक शिक्षण पूर्ण मराठीत झालं. त्यानंतर शाळेत इंग्रजी शिकलो. मेडिकल कॉलेज ला वैद्यकीय इंग्रजी शिकलो. ही इंग्रजी नेहमीच्या इंग्रजीपेक्षा जरा वेगळी आहे. त्याला लोक मेडिकल जारगन असे म्हणतात. ही वैद्यकीय इंग्रजी इंग्लंड मधील साधारण लोकांना सुद्धा कळत नाही. अशा किचकट भाषेत शिकायचे म्हणजे एक मजाच असते. इंग्रजी माध्यमात शिकलेले असोत किंवा कुठल्याही प्रादेशिक भाषेत शिकलेले विद्यार्थी असोत, वैद्यकीय इंग्रजी शिकताना सगळ्यांचीच बोबडी वळते. उच्चार, स्पेलिंग त्या शब्दांचा उगम सगळंच चमत्कारिक वाटतं. पुढे चालून हीच भाषा इतकी अंगवळणी पडते की नवीन माणसाला पूर्ण चक्रावून टाकणारी वाक्ये किचकट वैज्ञानिक संकल्पना पटकन समजावून जातात. वैद्यकीय ज्ञान ह्या भाषेमुळे सोपं वाटायला लागतं. शरीररचना, शरीर प्रक्रिया, रोग, आजार , उपचार इत्यादींच्या संकल्पना ह्या वैद्यकीय इंग्रजीत अगदी तोंडपाठ होतात. खरी मजा येते ती तुम्ही रुग्ण किंवा नातेवाईकांशी बोलताना. डॉक्टर आणि पेशंट एकमेकांना आपलं म्हणणं समजवण्याचा आणि एकमेकांचं म्हणणं सजून घेण्याचा खूप प्रयत्न करतात. कधी कधी हे सहज होऊन जातं, तर कधी कधी सगळा जांगडबुत्ता होऊन जातो. काळानुसार जसे जसे  डॉक्टर आणि पेशंट अनुभवी होत जातात तसे संभाषण सुरळीत होऊ लागते. डॉक्टर पेशंट संभाषणाला खूप पैलू असतात. अर्थातच भाषा हा एक फार महत्वाचा पैलू आहे. प्रादेशिक भाषा आणि बोलीभाषा ह्यांची चांगली समज असणे एका डॉक्टरसाठी अनिवार्य असते तर डॉक्टर मंडळीही भाषेला वेगवेगळ्या शब्दांची आणि संकल्पनांची देण करत असतात. मराठीची आवड आणि डॉक्टरकी ह्या दोन्हीमुळे भाषेच्या मजेचे असे काही प्रसंग लक्षात राहतात.

मराठीत काही विलक्षण शब्द आहेत. त्या शब्दांचे समानार्थी आणि समान भावार्थ असलेले शब्द इतर भाषांमध्ये सापडणे कठीण असते. त्यातल्या त्यात इंग्रजीमध्ये असे समानार्थी शद्ब शोधताना आपले इंग्रजी शब्दकोशचाचे थोडके ज्ञान अडचणीत भरच टाकते. पेशंटला माहिती त्याच्या भाषेत विचारायची आणि त्याच्या लक्षणांची नोंद मराठीत करायची अशी कसरत आम्ही डॉक्टर करत असतो. एकदा माझ्या एका वरिष्ठ डॉक्टरांनी मला विचारले की पेशंटला ठसका लागला तर त्याला इंग्रजीत काय म्हणणार? मी म्हटलं cough . ते म्हणाले पण cough म्हणजे खोकला. वाचनाराला कसे कळणार की मला ठसका म्हणायचंय? ह्या प्रश्नाचं नीट उत्तर मला काही देता आलं नाही. दात आणि हिरड्या सळसळणे ही काही लोकांची तक्रार असते. ह्या सळसळणे ला इंग्रजीत काय म्हणायचे? पोटात ढवळणे हा पण असाच शब्द. दुखणं अंगावर काढणे आणि दुखण्याकडे दुर्लक्ष करणे ह्यात जो बारीकसा फरक आहे तो इंग्रजीत दाखवणे कठीण जाते. अशा वेळी मला ‘वऱ्हाड निघालंय लंडनला’ मधल्या बबण्याची आठवण येते.इंग्लिश जॉनरावला कुंडली, गोत्र आणि बस्ता इत्यादी मराठी गोष्टी समजवताना त्याची जशी तारांबळ उडते तशीच डॉक्टरांचीही उडते.

लक्षणांच्या संकल्पना ही वेगवेगळ्या असतात. त्या समजून घेणे आवश्यक असते. आमच्या बुलडाण्याकडे कडे ‘पोटात गाठ जाणे ‘असा वाक्प्रचार आहे. माझ्या पोटात गाठ गेली म्हणजे पोटात cramp किंवा कळ आली आणि ह्याचा tumor वाल्या गाठीशी संबंध नाही. असे वाक्प्रचार कधीकधी नवीन  डॉक्टरांना चक्रावून टाकू शकतात. ‘ऊन लागणे ‘ म्हणजे फक्त हिट स्ट्रोक नसून हिट इलनेस आहे.  उष्णतेमुळे होणाऱ्या आजारांपैकी heat stroke हा सर्वात गंभीर प्रकारचा आजार आहे. उष्णतेमुळे होणारे इतरही त्रास असतात. जसे Heat exhaustionकिंवा थकवा.उन्हामुळे होणाऱ्या कुठल्याही त्रासाला पेशंट ऊन लागले असे म्हणू शकतो.कधी कधी तर उन्हाशी संबंधित नसलेले त्रासही पेशंट ‘ऊन लागले’ म्हणून सांगू शकतात. अशा वेळी नीट चौकशी करून नेमके काय होते आहे हे शोधावे लागते.

रुग्णांशी व नातेवाईकांशी बोलून बोलून नवीन शब्द कळत जातात आणि डॉक्टरांचा शब्दकोश वाढत जातो.  जुलाब होणारा रुग्ण , ढाळ, पडसाकडेला लागणे,हगवण लागणे, संडास लागणे,पोट बिघडणे यासारखा कुठलाही शब्द वापरू शकतो. दुःखाच्या आणि दुखण्याचा जितक्या छटा डॉक्टर ला बघाव्या लागतात तेवढ्या खचितच कुणाला बघाव्या लागत असतील. डॉक्टर वेदनांच्या वेगवेगळ्या प्रकारांचा उपयोग निदान करण्यासाठी करतात. वेगवेगळ्या आजारात वेदनेचा प्रकार आणि तीव्रता वेगळी असते, त्यावरून आजाराचं निदान करता येतं. ह्याचा आणखी फायदा म्हणजे कथा कादंबरी वाचताना किंवा नाटक बघताना त्यातील दुःखाच्या शब्दछटाही चटकन कळतात. एखाद्याचे ठसठसणारे दुःख आणि एखाद्याला आलेली कळ हे कसे वेगळे असतील हे दृश्य अगदी डोळ्यासमोर तरळून जाते. काव्य शास्त्र विनोदप्रमाणे लोकांशी संभाषणही आपल्या अनुभवांना खूप समृद्ध करते यात काही शंका नाही.
रुग्णाशी किंवा नातेवाईकांशी बोलताना वैद्यकीय माहिती त्यांना मराठीत समजावून सांगणे हेसुद्धा तेवढेच आव्हानात्मक असते. काही वैद्यकीय संकल्पना मराठीत सांगताना फक्त भाषांतर न करता कल्पकता वापरून सोपे पण नवीन जोडशब्द तयार करावे लागतात. इतक्यात मी माझ्या सासऱ्यांशी मराठीतील वैद्यकीय लेखावर चर्चा करत असताना त्यांनी shock ह्या संकल्पनेला मराठीत समजवण्यासाठी ‘पेशींना पडलेला दुष्काळ’ असा शब्दप्रयोग सुचवला. तो अतिशय चपखल आहे. कधी कधी इंग्रजी शब्दच रुग्णांना सोपे वाटतात. यकृत पेक्षा लिवर चटकन समजते. न्यूमोनिया , मलेरिया, कॅन्सर इत्यादी आजारांची नावे मराठीत रुळली आहेत. त्यांना पर्यायी शब्द आहेत. पण सर्वसामान्य रुग्ण बोलताना कर्करोगा ऐवजी कॅन्सरच म्हणतात. अशा वेळी बोलताना मराठी भाषांतर न करता हे रुळलेले शब्द वापरून संभाषण सोपे करणेच योग्य असते. पण आरोग्यविषयक लेख लिहिताना मराठी शब्द वापरायचे की मराठीत रुळलेले इंग्रजी शब्द वापरायचे हा संभ्रम कधीकधी पडतो. मी शक्यतोवर लेख हा संभाषणासारखा असावा म्हणून सोपे आणि रुळलेले शब्द वापरण्याचा प्रयत्न करतो. कधीकधी मराठीतील वैद्यकीय शब्द आणि रुळलेले शब्द असे दोन्ही वापरून घेण्यची संधी मिळते. प्लिहा किंवा स्वादुपिंड अशा अवयवांचे उल्लेख आले कि मी त्यांचे इंग्रजी नाव आणि त्यांचे थोडक्यात वर्णन टाकून ते शब्द सगळ्यांना समजणे सोपे जाईल याची काळजी घेतो.

वैद्यकीय ज्ञान हे मराठीत रूपांतरित करणे हे आज फार आवश्यक आहे. मराठी लोकसंख्या मोठी आहे. वैद्यकीय ज्ञान ह्या लोकसंख्येपर्यंत पोहोचवण्यासाठी त्यांना मराठीत उपलब्ध करून देणे हा सर्वोत्तम पर्याय आहे. इंग्लड मध्ये patient.co.uk आणि nhs.uk अशा वेबसाईटवर सोप्या इंग्रजीत वैद्यकीय माहिती उपलब्ध असते. ही माहिती सोप्या शब्दात असली तरीही तिचा दर्जा उत्तम असतो. माहिती सोपी करताना त्यातील सार चुकीचा होऊ नये किंवा गाळल्या जाऊ नये ह्याची खात्री केली जाते. वेळोवेळी बदल करून ही माहिती ताजी ठेवली जाते. ह्या वेबसाईट डॉक्टर सुद्धा वापरतात. आपल्याकडेही मराठीत अशी दर्जेदार वैद्यकीय माहिती असण्याची गरज आहे. ह्यात खारीचा वाटा म्हणून मी मराठीतून आरोग्यलिखान सुरु ठेवण्याचा निश्चय आज मराठीदिनी करतो आहे. आपणही आपल्या क्षेत्रात जमेल तसा मराठीचा वापर करून मराठी अधिक समृद्ध करण्यास हातभार लावावा ही विनंती

Conspiracy Theories are in vogue


Diabetes is a common condition. The progressively increasing number of people with diabetes is worrying. Changes in diet and living conditions are some of the reasons behind the rising diabetic population. Better and easily available diagnostic facilities help us to reach more people with diabetes and help them to fight it. Recently I came across one post on social media which claims that the diabetes is being over-diagnosed because of influence by pharmaceutical companies.This post has tried to sound like a fact based  but it is just another conspiracy theory. I felt annoyed with it, because such posts misguide patients and make them feel fooled .

Diabetes is broad term. There are many types of diabetes. Two important types are Type 1 Diabetes Mellitus and Type 2 Diabetes Mellitus. Type1 diabetes is characterized by deficiency of insulin hormone. Insulin is one of the important hormones secreted by the pancreas . Insulin tries to reduce the blood sugar level while other hormones try to increase the  blood sugar level. The balance between these two forces keep the sugar level in control. In type 1 diabetes, secretion of insulin from pancreas is reduced significantly. Due to this the blood sugar level is very high. This diabetes is usually seen in young age and often diagnosed when the patient develops symptoms . The blood sugar level can be so high that it might not be recorded on glucometer. These patients need admission in hospital and diagnosis of diabetes is often made during such admissions. These patients need insulin injections to keep up with the deficiency of insulin in the body.
Now let us look at type 2 diabetes which is more common. This condition develops gradually and has many stages before it can manifest as diabetes.This condition develops because of many factors. Some of these factors are correctable like excess weight, lack of exercise and faulty diet while some of the factors are unavoidable. This condition starts with resistance to the action of insulin on cells of our body. Thus there is unopposed action of other hormones and blood sugar level tend to increase. Body tries to correct this by increasing secretion of insulin. In this early stage, the patient’s blood sugar level remains in normal range and there are no symptoms. Gradually, the resistance to the action of insulin increases to a level where it is not possible for the body to compensate and blood sugar level starts rising. In this stage , fasting blood sugar level could be in between 100 mg/dl to 125 mg /dl . This stage is called as pre-diabetes. This stage is not diabetes but the person is at risk of developing diabetes. Doctors do not prescribe any medication for this stage.
In the next stage, the fasting blood glucose level rises to 126 mg/dl or more. The resistance to insulin continues and pancreas get fatigued by  continuously trying to compensate; due to this the insulin level starts  going down while the sugar levels after meals tends to rise more . If a glucose tolerance test (GTT) is performed at this stage, which involves checking blood sugar levels 2 hours after consumption of 75 gm glucose , then the  results are more than 200 mg /dl. Doctors prescribe a medication called Metformin which helps to reduce the insulin resistance. There are some more tablets which increase insulin secretion and can be used as needed. As diabetes grows older , these medicines cannot keep up the insulin levels and sugar levels are not controlled. This is the next stage of the condition and insulin injections are needed in such situation.
Over last few decades, our understanding of TYPE 2 Diabetes has improved. Obviously, the better understanding of the disease leads to changes in practices by doctors. New approaches and strategies are introduced. Some of these strategies turn out to be excellent and revolutionary while others are discarded over  time. We have understood recently that the pre-diabetes stage is really important. Studies have shown that if people in pre diabetic phase reduce around 7% of their body weight or exercise half an hour daily, then they can reduce the chances of developing diabetes. This is the only possible way of avoiding diabetes and medication. Once the condition is advanced we have to take medication to control it. Why would pharmaceutical companies give us a chance to avoid medication by promoting diagnosis in early phase! As I have mentioned earlier, doctors will not treat pre diabetes with medicines. A diagnosis of pre-diabetes (fasting blood sugar 100mg/dl to 125 mg /dl ) thus does not help pharma companies but helps us to try and avoid or at least slow down the process of diabetes. This social media post has used only partial information to scare and misguide people.
This conspiracy theory post also gives a feel as if doctors diagnose diabetes based only on sugar level. Even the discussion in my post has eventually been about the blood sugar levels. Just to clarify this , the diagnosis of diabetes made by any qualified doctor is usually a combination of patient`s symptoms and laboratory results. If the blood sugar levels exceed the normal limits and the patient has symptoms of diabetes, then the diagnosis is easy. But if the sugar levels are in doubtful range then the doctors weigh the symptoms, signs, family history and  associated conditions. If necessary the doctors can ask for a test called HBA1C which gives an idea about blood sugar level control over the last few months. A glucose tolerance test is conducted to check patient`s response to a glucose load. Sometimes doctors choose to wait for few weeks to re-check sugar levels before starting treatment.
Diabetes has many aspects apart from blood sugar levels. Many patients show great courage and determination to change their diet and lifestyle to fight with diabetes. Social media posts like the mentioned post and advertisements try to portray modern medicine as a villain. They attack doctors for their malpractice, pharma companies for their profit oriented attitude and medicines for their side effects. Many patients have insecurities and such misleading posts add to those those insecurities and fears by quoting half-truths and lies. Products like effortless weight loss remedies and treatments for diabetes without medication are the examples where businesses thrive on the insecurities of patients.
This article is just an attempt to show how truth is twisted in some media posts and advertisements. This also gave me an opportunity to discuss about the basics of diabetes. Please comment, share and discuss any doubts or thoughts you have!

डायबेटीस निदान की षडयंत्र




डायबेटीस आणि उच्च रक्तदाब किंवा हाय ब्लड प्रेशर असलेल्या किमान एखाद्या व्यक्तीला तरी आपण ओळखतो . कॉमन असलेल्या ह्या आजारांनी आपणही ग्रासले जाऊ अशी भीती वाटणे देखील साहजिक आहे . इतक्यात एक संदेश सोशल मेडिया वर फिरतो आहे . त्याचा आशय असा आहे की काही वर्षांपूर्वी डायबेटीस चे निदान करण्याचा साखरेचा आकडा आता बदलला आहे आणि ह्यात फार्मा कंपन्यांचे षड्यंत्र आहे . फास्तिंग शुगरचा आकडा कमी केल्याने जास्त लोक डायबेटीस ग्रस्त आहेत असे ठरवता येईल व त्यामुळे जास्तीत जास्त औषधांची विक्री होईल असे ह्या संदेशात भाकीत करण्यात आले आहे .डॉक्टर डायबेटीस चे निदान कसे करतात व डायबेटीस साखरेच्या भाषेत कसा मांडता येतो ह्यावर आपण चर्चा करूया .

डायबेटीस चे बरेच प्रकार आहेत . त्यातील महत्वाचे दोन प्रकार म्हणजे प्रकार १ व प्रकार २. प्रकार १ मध्ये आपल्या स्वादुपिंड किंवा प्यानक्रीयास ह्या अवयवात तयार होणारे इन्सुलिन हे हार्मोन तयार होत नाही किंवा अतिशय थोड्या प्रमाणात तयार होते . ह्याची कारणे अनेक असू शकतात . मुख्य दोष हा इन्सुलिन ची कमतरता हा असतो . त्यामुळे रक्तातील साखरेचे प्रमाण हे अतिशय जास्त वाढते . ग्लूको मीटर वर मोजल्या जाणार नाही एवढी शुगर वाढू शकते . बरेचदा दवाखान्यात भरती करावे लागण्या इतकी तब्येत खराब होते व तेव्हा डॉक्टर डायबेटीस झाला आहे असे सांगतात . बरेचदा लहान वयात होणारा डायबेटीस हा प्रकार १ चा डायबेटीस किंवा इन्सुलिन कमतरते मुले होणारा डायबेटीस असतो . अशा मधुमेहींना इन्सुलिन द्यावे लागते . अशा प्रकार १ च्या मधुमेहींची संख्या तशी कमी असते .
आता आपण कॉमन असलेल्या प्रकार  २ डायबेटीस कडे बघू . हा मधुमेह  शरीरात हळूहळू तयार होतो . हा मधुमेह होण्याचीही बरीच कारणे आहेत . त्यापैकी काही कारणे टाळता येण्यासारखी आहेत . जसे शारीरिक व्यायामाचा अभाव किंवा वाढलेले वजन. हा डायबेटीस आजार म्हणून प्रकार १ पेक्षा बराच वेगळा आहे . ह्या आजाराचे टप्पे आहेत . ह्या आजारात इन्सुलिन हार्मोन च्या क्रियेला शरीरातील पेशी विरोध करतात . ही आजारातील पहिला टप्पा . शारीरिक व्यायाम  न झाल्यास किंवा वजन वाढल्यास असे होण्यास सुरुवात होऊ शकते . ह्या टप्प्यात शुगर वाढत नाही किंवा काही लक्षणेही दिसत नाहीत . होर्मोन च्या पातळीवर मात्र काही बदल दिसू शकतात . काही लोकांमध्ये ह्या टप्प्यात इन्सुलिनचे प्रमाण जास्त असल्याचे सुद्धा दिसू शकते . शरीराचा इंसुलीनच्या कामाला विरोध असल्यामुळे शरीर जास्त इन्सुलिन बनवून साखर नियंत्रणात ठेवण्याचा प्रयत्न करते . काही काळासाठी शरीर ह्यात यशस्वी होते पण जसा जसा वेळ जातो तसे इंसुलीनला विरोध वाढत जातो व साखरेवरचे इन्सुलिनचे नियंत्रण कमी पडायला लागते . अशा काळात शरीरात इन्सुलिन तर असते पण साखरेचे प्रमाण सामान्य पातळीपेक्षा जास्त असते. ह्याला प्रि-डायबेटीस किंवा डायबेटीस च्या आधीचा टप्पा म्हणतात . अमेरिकन डायबेटीस असोसिएशन ह्या संस्थेने  उपाशीपोटी किंवा फास्तिंग साखर १०० मिग्रा /देसिलीतर  ते १२५ मिग्रा/डेली अशी असल्यास  त्याला प्रि-डायबेटीस म्हटले आहे . तुमची फास्तिंग शुगर ह्या पातळीमध्ये असल्यास तुम्हाला डायबेटीस नसून डायबेटीस असण्याचा धोका आहे असे समजावे . ह्या पातळीवर डॉक्टर तुम्हाला डायबेटीस चे औषध देत नाहीत . जर उपाशीपोटी केलेली शुगर ची पातळी १२६ किंवा जास्त असेल तर त्याला डायबेटीस ची पातळी म्हणतात . हा आजाराचा पुढचा टप्पा आहे . शरीरातील इंसुलीनला विरोध सुरूच असतो व स्वादुपिंड थकून इन्सुलिनचे प्रमाण हळूहळू कमी व्हायला लागते . अशा वेळी साखरेचे प्रमाण झपाट्याने वाढायला लागते . ह्या वेळी डायबेटीस ची लक्षणे दिसत नाहीत पण साखर वाढलेली सापडते . अशा वेळी जेवणानंतर केलेली शुगर किंवा ग्लुकोज पिल्यानंतर दोन तासांनी केलेली शुगर ची पातळी २०० पेक्षा जास्त आढळते . डॉक्टर अशा टप्या मध्ये इंसुलीनला विरोध कमी करणारी मेटफोर्मीन नावाचे औषध व गरजेनुसार इन्सुलिन वाढवणारी औषधे देतात . ही औषधे गोळीच्या स्वरुपात असतात . जसा मधुमेह जुना होत जातो तसे ह्या औषधांचा प्रभाव कमी पडत जातो व शरीरातील इन्सुलिनचे प्रमाण खूपच कमी होते व काही रुग्णांना इन्सुलिन सुरु करावे लागते . हा आजारातील पुढचा टप्पा .
आपण प्रकार २ च्या मधुमेहाचे टप्पे पहिले . गेल्या काही दशकांमध्ये डायबेटीस व मुख्य म्हणजे प्रकार २ डायबेटीस बद्दल आपल्याला थोडे जास्त कळले आहे . हा डायबेटीस कसा होतो व कसा वाढतो ,ह्याचे शरीरावर काय परिणाम होतात आणि त्यांचा उपाय व प्रतिबंध कसा करायचा ह्याचा बराच अभ्यास झाला आहे आणि होतो आहे . त्यामुळे नवीन नवीन माहिती समोर येणे व उपचारामध्ये बदल घडणे अनिवार्य आहे . काही नवीन बदल हे क्रांतिकारी हरतात तर काही औषधे कधीतरी बंद करावी लागतात . भारतातील बहुतांश डॉक्टर हे आधुनिक उपचारातील बदल समजून घेऊन योग्य उपचार करण्यास समर्थ आहे असे माझे मत आहे . पण काही लोक माहिती चुकीच्या पद्धतीने पसरवून भीती वाढवतात . प्रि- डायबेटीस  हा डायबेटीस नसून त्याच्या आधीचा टप्पा आहे . उपाशीपोटी केलेली शुगर १०० ते १२५ असल्यास आपण त्याला प्रि-डायबेटीस म्हणतो . ह्या टप्प्याचे महत्व असे आहे कि वजनाच्या साधारणतः ७ % वजन कमी केल्यास किंवा नियमित ३० मिनिटे व्यायाम केल्यास डायबेटीस होण्याचा धोका कमी होतो . ह्या टप्यात कोणतेही डॉक्टर औषध देत नाहीत . आहार , वजन व व्यायामाबाबत सल्ला देतात . आजाराच्या ह्या टप्यात तुम्हाला निरोगी होण्याची संधी असते .एकदा हा टप्पा पार झाला की ती संधी कमी होत जाते आणि औषध घ्यावे लागते . त्यामुळे ह्या टप्प्याचे निदान होणे हे फार्मा कंपन्यांच्या फायद्याचे नसून आपल्याच फायद्याचे आहे . आणि आपण त्याचा फायदा करून घ्यावा असे माझे मत आहे .
डायबेटीस चे निदान हे फक्त साखरेच्या आकड्यावरून होते असा एक समज ह्या सोशल मेडिया वरील संदेशात झालेला दिसतो . हा लेख वाचल्यावर तो समज दृढ होऊ नये म्हणून हे छोटेसे स्पष्टीकरण . साखर खूप वाढली असल्यास डायबेटीस चे निदान सोपे असते . पण जेव्हा साखर थोड्या प्रमाणात वाढते तेव्हा डॉक्टर डायबेटीस ची काही लक्षणे आहेत का हे सुद्धा बघतात . साखरेच्या पातळीशिवाय ग्लुकोज पिल्यानंतर रक्तातील साखर तपासून बघणे म्हणजेच glucose tolerance test सुद्धा करू शकतात . ह्याशिवाय हिमोग्लोबिन एच बी ए १ सी  नावाची तपासणी सुद्धा डायबेटीस च्या निदानात मदत करू शकते . ह्या तपासण्यांचे निकाल पण संदिग्ध आल्यास डॉक्टर काही महिन्यानंतर पुन्हा तपासण्या करण्यास सांगतात . डायबेटीस म्हणजे फक्त शुगर लेवल नसून आपले वजन , आहार आणि जीवनशैली ह्या सगळ्यांचा परिपाक आहे .
शेवटी डायबेटीस चा उपचार औषधे घेऊन करून घ्यायचा की नाही हा एक प्रश्न आहे . बरीचशी मंडळी वेगवेगळे उपाय सांगून डायबेटीस असलेल्यांकडून पैसे लुबाडत असतात. अशा वेळी फार्मा कंपन्यांपेक्षा औषधे व कुठलाही योग्य उपचार न देता पैसा लुबाडणारी मंडळी ही मला धोकादायक वाटतात .

Lets talk about smoking


Once in a group discussion, a girl was talking about the financial losses caused by smoking.  To counter her argument, a boy came up with an objection about the cost of cosmetics used by girls. According to him, girls use expensive cosmetics and probably spend more money than boys do on smoking! Obviously this statement turned the discussion into a fierce “boys versus girls” debate! Most of us would think that the point raised by the boy was irrelevant. It is not logical to compare smoking with cosmetics. We can see that this boy had perceived smoking as the “male” issue and cosmetics as the “female” issue. In India, where smoking is much more common in males as compared to females, smoking is considered as an issue related to men. This lead the discussion in the wrong direction and the focus drifted away from the ill effects of smoking. Many of us must have experienced a similar situation. Talking about smoking to a friend, relative or family member who smokes is usually a tough task. They come up with strange counterarguments, get irritated or do not speak up at all.  We need to dig deeper into the issue to understand why it is difficult to convey that smoking is a bad.

It is proven beyond any doubt that smoking is injurious to health. Many smokers have experienced it too. Most of them agree to it but still one may find it hard to talk to someone about his/her smoking. The reason could be lack of proper communication. As it happened in the above example, unnecessary generalisation could be one reason that we may lose an opportunity to communicate effectively with a person who smokes. It is true that in some countries, the proportion of men is significantly more than women amongst smokers. In such a case, one should be very careful. By going with statistical correlation, we might inappropriately attribute the cause and effect of smoking to male gender. Nobody smokes just because he is a man! No woman smokes to state that she is a feminist. Similarly, ‘stress’ is a common trigger for smoking but it is not necessary that every smoker will have underlying stress. Every individual can have a different reason to smoke. Not that any reason could be valid for smoking but it is important to know why someone smokes. Then it would be easy to address the cause of smoking. Assumptions make conversation difficult.

Generalization of the effects of smoking could also have a similar effect. For example, imagine someone who doesn’t mind getting a cancer due to smoking.  He/she might argue that cancer may be caused by multiple reasons other than smoking. Many people choose to smoke in spite of knowing most of the health hazards associated with it. Talking to them about the ill effects of smoking could annoy them or make them believe that you are just another preacher. This doesn’t mean that the discussion is a waste. They may have some concerns which no one has spoken to them about. It is a good idea to assess their knowledge and concerns first and then talk about the specific issues.

I agree that it could be difficult at times, not to get mad at your loved ones who smoke. It is exceptionally hard to see your family member/friend to lose their perfect health to smoking. But we need to be sympathetic towards people who smoke. A person addicted to tobacco will develop a craving for it. Sometimes the craving is so severe that they need help. So, in spite of a strong resolution, they may fail to quit smoking. Family or friends get so irritated with this, that they start accusing the person for their attitude. Being gentle and trying to keep them motivated can help in such situations. For example, consider that someone has cut down on the number of cigarettes but hasn’t completely stopped. In this case we should congratulate him/her for this effort and encourage him/her further to quit smoking rather than blaming and criticising for the continued smoking. In such instances we should get into details. Check whether the person is really motivated or not. If the person isn’t really motivated, we should not get frustrated but instead start working on motivation again. Being a non-smoker, it is difficult for me too, to understand a smoker’s point of view. But as a doctor, I need to accept smoking as a lifestyle chosen by the patient. I can try to convince or warn a patient, but forcing an opinion can be counterproductive. It is the individual’s will to quit smoking which matters the most. Our role in smoking cessation is that of a facilitator and the process is driven by the individual. If we take the driver’s seat then it could become a problem. Smoking cessation experts and support groups can help as well. I would like to mention that being sympathetic does not mean that you should risk passive smoking. Being sympathetic and to allow someone to smoke are not the same. You can ask them not to smoke when they are with you or around children.

I think that talking to someone about smoking cessation is really challenging. Some of our assumptions make it tougher. It is widely believed that it is impossible to quit smoking. Many of us might have given up our attempts to convince someone after a while. It is true that smoking cessation is difficult and people may start smoking again. It is also true that chances of smoking cessation are higher in persons who continue to try. So, it is prudent that we continue to try to convince our loved ones to stop smoking with the same spirit. Many people quit smoking successfully. I have seen a grandpa quit smoking very easily after his grandson asking him to quit. When I asked how he managed to quit so easily, his answer was simple. “Nobody had ever asked me to quit. So when my grandson asked me, I just quit “. No two smokers are same. Not all elders are intimidating and not all youngsters are difficult.  Our previous unpleasant experiences with smoking talks could be due to communication barriers and prejudices we carry. It is natural to get anxious or scared about the health of our loved ones but planning our smoking talks instead of speaking out your worries and anger can help. We need to fight smoking together. This article is written to share my experiences and concerns with friends and families of people who smoke. Please comment and share your experiences.